Yangın Geciktirici Uygulamalar

Çelik taşıyıcılı yapılarda yüksek sıcaklıklarda deformasyonlar oluşmakta ve yapının yük taşıma kapasitesi hızlı bir şekilde azalmaktadır. Yangın yalıtımı ile sıcaklık artış hızı yavaşlatılarak yapı içerisindeki kişilerin yapıyı terk etmeleri ve yangının kontrol altına alınması için süre kazanılır.550oC'de çelik taşıma gücünün %50'sini yitirir.

Firetek olarak 180 dakikaya kadar yangın sıcaklığının çeliğe geçmesini engelleyen boyalar üretmekteyiz.Yapısal çelik sadece sıcaklık artışıyla değil ayrıca farklı ebatlardaki çeliğin farklı ısınmasıyla, farklı deplasmanlara sahip olur. Bu durum ise çeliğin eğilme gerilmelerinin yanında burulma gerilmeleri tahkikinin yapılması zorunluluğunu getirir. Yangın geciktirici boyalar farklı çelik profillerinin üzerine farklı kalınlıklarda uygulanarak herhangi bir t anında tüm elemanların sıcaklığının yaklaşık olarak birbirlerine eşdeğerde olmasını sağlar.

Pasif Yangın Geciktiriciye Neden İhtiyacımız Var?

Tüm yangın geciktirici sistem ve malzemelerin amaçları öncelikle yangının ve dumanın yayılmasını önlemek ve binanın içerisinde bulunan insanların emniyetli bir şekilde binadan çıkmalarını sağlamak, daha sonra da yapının bütünlüğünü korurken komşu yapılara yangının yayılmasını engellemektir.

Pasif sistemlerin aktif sistemlerden farkı herhangi bir tetikleyiciye ihtiyaç duymaksızın çalışmalarıdır. Yangına dayanıklı kapılar, bariyerler ve yapısal çeliğin korunması gibi. Pasif sistemlerin çalışması yangın sırasında kendiliğindendir. Örneğin, yapısal çeliği koruyan bir boya yangın sırasında şişerek çelik üzerinde bir yalıtım tabakası oluşturur ve bu tabaka ısının çeliğe ulaşmasını geciktirir.

Çelik Yapılar için Yangın Geciktirici Boya Yangın Geciktirici Boyalar Ne İşe Yarar ?

Firetek, yapısal çeliğin korunması için yangın geciktirici boyalar üretmektedir. Yangın sırasında ortam sıcaklığı birkaç dakika içerisinde 20oC’dan 1000oC’a çıkabilmektedir. Sıcaklığın yükselmesi yapının taşıyıcısı olan çeliğin sıcaklığının da artmasına sebep olur. Çelik yüksek sıcaklıklarda mukavemetini yitirir.550oC derecede çelik taşıma gücünün yarısını yitirir. 600 oC’dan sonra taşıyıcı çelikte burkulmalar başlar. Bu noktadan sonra yapı ani çökmeyle karşı karşıya kalmaktadır. Türkiye’de mevcut yangın yönetmeliği taşıyıcı çelik üzerinde mutlaka 540oC geçmeyecek şekilde TSE veya EN standartlarına göre test edilmiş malzemelerle koruma istemektedir. Yangın Geciktirici Boya Nedir ? Yangın geciktirici boyalar görünüm olarak normal boyalara benzerler. Ortam sıcaklığında stabildirler. Ancak yangın sırasında bir dizi kimyasal reaksiyon sonucu uygulanma kalınlıklarının 40 – 50 katı kadar şişerek çelik üzerinde bir yalıtım tabakası oluştururlar.

Yangin Geciktirici Boya Nedir?

Firetek Yangın Geciktirici Boya, boşluklu ve dolu gövdeli kolonlarda 180 dakikaya kadar EN-13381’e göre test edilmiş ve başarılı olmuştur. Çelik eleman üzerine uygulanacak boya kalınlığı yapılan testlerden alınan veriler ışığında şu değerlerin bilinmesi ile hesaplanabilir:

- Çelik Elemanın Cinsi (HEA 300, IPE 240 vb.)

- Yangın Geciktirme Süresi (30 dak.- 180 dak.)

- Çelik Elemanın Durumu (Kolon, Kiriş vb.)

- Limit Sıcaklık (Projelerde özel belirlenmiş bir limit sıcaklık değeri varsa)

Yangın geciktirici boyanın amacı ısının çeliğe geçmesini engellemek olduğu için, yangın sırasında boyanın bozulması ile meydana gelen yalıtım tabakasının da çelik yüzeyden ayrılmaması önemlidir. Çelik yüzeyine tutunmayan boya yalıtım görevini yapamayacaktır. Ayrıca boyanın sıcaklık sırasında baş etmesi gereken en büyük problemlerden biri de çelik üzerinde, sıcaklıkla meydana gelen deplasmanları tolere edebilmesidir. Astar yangın geciktirici boyanın çelik yüzeyle arasındaki tabakadır. Astar artan sıcaklıklarla beraber yüzeyden ayrılırsa, üzerindeki yangın geciktirici boya da ayrılacak ve boya görev yapmayacaktır. Bu yüzden mutlaka üretici firma onayı olan astarları kullanılmalıdır.   Son kat boya ise yangın geciktirici boyayı dış etkenlerden korumak için gereklidir.Ayrıca dekoratif renk de son kat boya ile verilebilir.Firetek yangın geciktirici boya, 500oC limit sıcaklığa göre değerlendirildiğinde EN 13381’e göre 3 saat yangını geciktirebilmektedir. 600oC limit sıcaklığa göre değerlendirildiğinde EN 13381’e göre 3 ½ saat yangını geciktirebilmektedir. 5 ½ saat çelik üzerinde boya kalabilmektedir. Boya bu özellikleri ile Dünya’daki en gelişmiş ürünler arasında yer almaktadır. 

UYGULAMA: Uygulama yapılacak yüzeyler mutlaka üretici tarafından onaylanmış astar boya ile astarlanmış olmalıdır. Ayrıca yüzeyler tozdan, yağdan arındırılmış ve yüzeyde yabancı madde bulunmamalıdır. Denenmiş astar dışında bütün boyalar, yüzey kontaminasyonları SSPC-SP6/NACE No. 3 derecesinde kumlanarak temizlenmelidir. İskele veya makaslı platform kullanımı uygulamayı desteklemek için tavsiye edilir. Uygulama sırasında ve inşaat sonrasında kaplanmış elemanların dış hava şartlarından korunması gerekmektedir. Firetek FP-12 yangın geciktirici boya nemden etkilenmektedir ve nemden korunmalıdır.

Çelik yüzey sıcaklığı 10 oC altında olmamalıdır. Ortamdaki nem oranı %40-%60 arası olursa optimum kuruma sürelerini verecektir. Uygulama sırasında sıcaklık çiğlenme sıcaklığının 3oC üzerinde olmalıdır. Yüzeyde bulunan nem boyanın yüzeye yapışmasını engelleyecek ve boyanın yüzeyden akmasına sebep olacaktır. Yandaki tabloda sıcaklık ve neme bağlı olarak uygulama yapılabilecek ortamlar yeşille belirlenmiştir. Sarı ile belirtilen aralıklarda yapılan uygulamalar ortam şartlarının düzenli olarak izlenmesi ile uygulamanın yapılması gereken durumlardır. Nem alıcı veya ısıtıcı gibi cihazlar ortamı optimum şartlara getirmek için kullanılabilir. Gazlı bir ısıtıcı kullanılıyorsa, mutlaka ortam nemi kontrol edilmelidir. Çünkü gazlı ısıtıcılar ortam nemini arttıracaklardır. Bu durumda maksimum %85 nem oranının geçilmediğinin kontrolü önemlidir. Uygulama sıcaklığının azalması ve/veya nemin artması kürlenme sürelerini uzatacaktır. Ortamda hava hareketi ve daha ince kat uygulaması kurumaya yardımcı olacaktır.

Firetek FP12 yangın geciktirici boya yüksek katılı yapısı sayesinde akmadan kalın olarak atılabilir. Ancak, boyanın çok kalın olarak atılması portakal kabuğu görüntüsünün desenini daha derinleştirecektir. Optimum uygulama ve son kat yüzey kalitesi açısından yaş olarak her katta 500 µm – 700 µm boya uygulanması tavsiye olunur. Kalınlık ölçümü boya tam kuruduktan sonra yani Shore D "70" - "80" arasında sonkat boya uygulaması yapılmadan önce kalibreli bir boya kalınlık ölçer ile ölçülmelidir.
Firetek Fp-12 tekrar kat uygulaması veya sonkat uygulaması yapılmadan önce yeterince kürlenmelidir. Katlar arası yetersiz kuruma veya sonkata geçilmeden önce kuruma önceki uygulama katlarının yumuşamasına veya boyada dökülmelere sebep olabilir. Kat üstüne kat uygulamalarında yüzey sertliğinin 21 oC'da min Shore D "50" olarak ölçülmesi gereklidir.

Uygulama oranları, minimum kuru film kalınlıkları istenilen yangın geciktirici süreye, çeliğin cinsine ve yapıdaki bulunuş şekline göre değişir. Uygulama kalınlıkları tablolar halinde uygulama başlamadan önce kuru film, bu kuru filmi sağlayacak yaş film kalınlıkları ve kaç kat atılarak istenilen kuru film kalınlığının elde edileceği tablolar halinde uygulamacıya verilmelidir. Boyaların takibi boya takip formuna yaş uygulama kalınlıkları not edilerek proje sonunda müteahhitte verilmelidir.

En iyi uygulama havasız tabancalar ile yapılan uygulamalardır. Boyaya asla su ve solvent katılmamalıdır. Boya kovası ilk açıldığında yavaşça boyanın içerisine hava sokmadan karıştırılmalıdır. Doğrudan güneş ışığı almayan yerlerde saklanmalıdır. Boyanın içeriğindeki katı maddenin çokluğundan dolayı fırça ve rulo ile yapılan uygulamalarda düz bir satıh elde etmek çok zordur. Rulo kullanılacaksa kısa ipli iç cephe rulosu kullanılabilir. Rulo ve fırça uygulamalarında her katta 250 mikron yaş uygulamadan daha fazlası yapılamaz. Sonkat uygulamasında yüzeyin biraz daha düzgün olabilmesi için bir mala yardımı ile düzeltilebilir. Çıkıntı yapmış noktalar bir boya kazıyıcısı veya zımpara yardımı ile alınabilir. Yüzeyin tam pürüzsüz istenmesi durumunda yüzey tamamen kuruduktan sonra 80-100 lük zımpara ile zımparalanabilir. Havasız tabanca ile uygulamalarda çelik profilin genişliğine bağlı olarak değişmesine rağmen 417, 419 HD başlıklar tavsiye edilir. Kullanılacak cihaz 3000 psi basınç sağlayabilen ve kesintisiz min 4,5 lt/dakika boya sağlayabilen bir cihaz olmalıdır. Sifon ağzında bir kalın filtre manifolda da 80-100 mesh filtre kullanılabilir. 45 m – 75 m 3/8"'lik veya ½" hortum kullanılabilir. Boya tamiri hasar görmüş alan küçükse yüzeyden boya kaldırılır. Eğer sonkat boya uygulanmışsa tamir yapılacak alanın etrafındaki 1 cm kadar alandaki sonkat boya da zımpara ile kaldırılır. Bir mala veya bıçak gibi bir el aleti ile boşluk doldurulur.

Eğer tamir yapılacak alan büyükse, bu alan metale kadar temizlenir ve normal uygulama prosedürlerine göre uygulama yapılır. Sprinkler ve diğer mekanik tesisat montajı için kullanılan klipsler genellikle küçük ve orta büyüklükteki olanlar korumasız bırakılır. Büyük bağlantı elemanları ise ısı transferini arttıracağı nedeniyle boyanarak korunma altına alınabilir. Burada müşavir firmanın mühendislerinin vereceği yorumlar önemlidir. Genellikle büyük kelepçeler çelik elemanla temas yüzey genişliği 10 cm.'den büyük kelepçeler olarak kabul edilir. Ancak burada da müşavir firmadan onay almak en doğru seçenektir.

Uygulama sonrası kaynaklı birleşim yapılmış olan alanlarda hem tamir hem de yüzeye montajı yapılmış olan parçanın, bağlandığı ana çelik elemanın üzerinde bulunan yangın geciktirici boya kadar bir miktarının yüzeye uygulanması gerekmektedir. Kaynak yapılmadan önce, kaynak yapılacak alanın 8 cm ötesine kadar olan boya tamamen kaldırılmalıdır. Bu alan kaynaktan etkilenen alan olarak değerlendirilir ve boyanın yüzeye yapışmasını ve aktif içeriklerin sıcaklıkla bozulmadıklarını garanti edebilmek için bu alandaki boyanın kaynak öncesi kaldırılması gereklidir. Kaynak işlemi bittikten sonra yüzey temizliği astar uygulaması yangın geciktirici boya uygulaması aynen prosedürlerdeki gibi tekrarlanmalıdır.

Civatalı birleşimlerin yapıldığı alanlarda cıvataya 2 cm kalana kadar uygulama yapılmaz ve bu alanlar boş bırakılır. 3/4"'den daha büyük civatalar üstünde bağlı olduğu çelik elemanın boya kalınlığı ile aynı kalınlıkta boya atılarak korunur. Bu tür bağlantılar hiçbir test prosedürünün parçası olmadığı için müşavir onayı alınmalıdır.